Koningschap
van de Passie
Een
mythologische kijk op het koninklijk huwelijk
Ton van der Kroon, auteur van
‘De Terugkeer van de Koning’, geeft een mythologische kijk op het
huwelijksfeest en zijn visie op de rol. van Willem Alexander en Maxima als
aanstaand koningspaar.
“...en ze leefden nog lang en gelukkig.” Zo eindigen de meesten
sprookjes, mythen en verhalen. De prins trouwt met de prinses en daarmee wordt
alles goedgemaakt wat daarvoor nog problematisch was. Het huwelijk straalt een
zegenende kracht uit en doet iedereen geloven in een goede afloop, een
voorspoedige toekomst en een gevoel van hoop en liefde.
Het huwelijksritueel appeleert op een dieper nivo aan een van de
belangrijkste archetypische beelden: de verbinding tussen het mannelijke en
vrouwelijke. In de psychologie staat de verbinding tussen het mannelijke en het
vrouwelijke voor de samenkomst tussen daadkracht, aktie, ratio en
doelgerichtheid enerzijds en overgave, ontvankelijkheid, intuitie en wijsheid
anderzijds. Jung vond daar de begrippen animus en anima voor uit: het mannelijk
en het vrouwelijke deel in onszelf. In de middeleeuwse alchemie werd de
verbinding tussen dit mannelijke en het vrouwelijke deel vaak afgebeeld als een
koning en koningin die de liefde met elkaar bedreven, of als een mens die zowel
koning als koningin was. Hiermee werd gesymboliseerd dat de dualiteit van man
en vrouw was overwonnen.
De spirituele ontwikkeling van de ziel werd ‘de koninklijke weg’
genoemd. Het koninklijke huwelijk verwijst naar de vervolmaakte ziel die het
eindstadium van ontwikkeling heeft bereikt. Daarmee komen we dicht bij de
verwondering en de collectieve opwinding over het koninklijke huwelijk van
Willem Alexander en Máxima Zorreguita. Want het archetypische beeld van het
koninklijke huwelijk appeleert op een diep nivo bij iedereen aan het eigen
innerlijke huwelijk, de verbinding tussen het mannelijke en het vrouwelijke.
Transpersoonlijk
Voor Willem Alexander en Maxima wacht de zware taak om dit
mytische beeld van een koninklijk huwelijk invulling te geven. Zwaar, omdat
zovelen aan het huwelijk een bovenmenselijk, lees archetypisch, gewicht geven.
Menselijke gevoelens van twijfel, onderlinge onenigheid, ruzie of afstand
krijgen bijna geen plaats in dit plaatje. Als koning en koningin moeten ze voldoen
aan de mythologische rol die ze voorgeschoteld krijgen. Het is de kunst om deze
rol niet persoonlijk, maar transpersoonlijk op te vatten. Alles wat er in hun
samenzijn en huwelijk gebeurt of zal gebeuren is een reflectie van het
collectieve bewustzijn van het nederlandse volk. In de mythologie zijn de
koning en de koningin namelijk een afspiegeling van het land en het volk: Als
het goed gaat met de koning(in), gaat het goed met het land, en vice versa.
De gedachte dat de koning en het land één zijn komt uit agrarische
culturen. Tijdens de Osiris-cultus in Egypte leefde het besef dat het land
welvarend en vruchtbaar zou zijn als het koningshuis floreerde. Zij waren
immers de belichaming van het land. Uit vroeg keltische bronnen blijkt dat de
koning en de koningin eenmaal per jaar de liefde bedreven in de open lucht - op
de aarde - om de vruchtbaarheid van het land en een goede oogst te garanderen.
Het hele volk wilde getuige zijn van deze heilige rite. Het voortbestaan en het
geluk van de samenleving hing er immers vanaf. Deze rituele handeling wordt in
deze tijd vormgegeven door de lang verwachte kus op het balkon. Het hele volk
stroomt samen om van dit intieme gebaar van liefde getuige te zijn. Duizenden
mensen stonden op de Dam te wachten met vlaggetjes in hun hand met de tekst:
‘The Kiss’. Er ging dan ook een stroom van opgewondenheid en uitgelatenheid
door het volk toen het zover was: Er werd gezoend.
De zoektocht naar de Graal
Er is een oude mythe die enigzins paralel lijkt te lopen aan het
koningshuis in Nederland. Het verhaal heet ‘de koning en het levenswater’en
gaat over een koning die drie zoons heeft en ongeneeslijk ziek is. Hij kan niet
sterven maar ook niet echt leven en alleen het levenswater uit de graal kan hem
genezen. Zijn drie zoons gaan op zoek naar de graal en het is uiteindelijk de
jongste zoon die zijn vader het levenselixer brengt. Het verhaal handelt over
de ziel - gesymboliseerd door de koning - die gewond is en niet werkelijk kan
leven. Alleen door het zielewater kan de koning weer tot leven komen. Het beeld
van de gewonde visserkoning met drie zoons doet sterk aan de situatie van prins
Claus denken. Vastgezet in een strak koninklijk keurslijf kon hij nauwelijks
zijn eigen weg volgen. Daarbij kwam dat hij als duitser niet direct
geaccepteerd werd in Nederland en hij zeer op zijn tellen moest passen. Hij was
prins naast de koningin.
Op een manier die respect afdwingt heeft Claus toch invulling
aagegeven aan zijn strak afgemeten rol en heeft hij zich steeds meer ontdaan
van het keurslijf. Zijn aktie om de stropdas te verwerpen werd
voorpaginanieuws. Door zijn menselijkheid, zijn wijsheid en zijn humor wordt
iets zichtbaar van de graal die hij gevonden heeft.
Willem Alexander is van een volgende -na-oorlogse- generatie. Ook
hij heeft nog iets van de stijfheid van het koninklijk keurslijf, maar zijn
keuze voor zijn argentijnse bruid is een duidelijk signaal; Het is tijd voor
meer passie. Enkele malen is Willem Alexander verweten te spontaan en te
impulsief te zijn. Het tekent de emotionele zuinigheid waarin we in Nederland
zijn grootgebracht. Maar juist de spontaniteit van de kroonprins is essentieel
en toont iets van het water van de Graal. Laten we niet dezelfde fout begaan
als wat het engelse koningshuis bij Diana deed; haar in een gouden kooi
plaatsen waarin geen ruimte is voor menselijkheid en gevoel. Juist dit
menselijke aspect behoort bij uitstek tot de ‘taak’ van het koningspaar. Waar
regeringsleiders meestal vanuit een zekere nuchterheid en pragmatisme zullen
opereren kan een koning of koningin juist de menselijke en gevoelsmatige kant
in een samenleving vertegenwoordigen.
Deze gevoelsmatige kant is in de westerse mens lange tijd
verketterd geweest. Impulsiviteit, sexualiteit en lichamelijkheid moesten
worden ingedamd. Emoties, gevoelens en passie waren taboe. Het leven werd strak
geregeerd door de mannelijk georienteerde geest, die orde, struktuur en
helderheid verkiest boven de ondoordringbare krochten van de ziel. Maar er
lijkt binnen onze hele samenleving momenteel een zoektocht gaande te zijn naar
bezieling en passie.
De ziel wordt vaak als vrouwelijk bestempeld; ze is donker,
vochtig, ongrijpbaar, grillig, mysterieus en mooi. Vaak heeft dit vrouwelijke
aspect, dat zowel in mannen als in vrouwen zit, de mens angst aangejaagd. Maar
juist in dit ‘vrouwelijke aspect’ ligt een grote schat verborgen: zonder
zielewater, zonder onze innerlijke natuur te eren verdrogen we en raken we
ontzield.
Van jongen naar man
Na drie generaties vrouwen aan het bewind is Willem Alexander de
eerste koning. Hij zal zich als man moeten waarmaken na deze drie sterke
koninginnen en naast een partner die ongetwijfeld ook een sterke
persoonlijkheid is. Hij woont en werkt nu nog in het kleinere paleis naast het
paleis van zijn moeder en dat tekent enigzins de verhouding. Om zijn eigen
autoriteit te vestigen zal hij zich op een bepaald moment los moeten maken van
zijn moeder. Iedere zoon moet door dit proces van volwassenworden en initiatie
heen om zijn afhankelijkheid van de moeder los te laten en op eigen benen te
kunnen staan.
Deze onafhankelijkheid wordt bij uitstek tijdens de
huwelijksplechtigheid getest. De moeder moet haar zoon afstaan aan een andere
vrouw en de vader moet zijn dochter afstaan aan een andere man. Dit is een
moment van scheiding en loslaten. Voor een goede verbinding tussen de beide
partners is deze psychologische stap van wezenlijk belang, en zowel Willem
Alexander als Maxima lijken hierin al hun stappen te hebben gezet. Maxima heeft
openlijk stelling genomen tegen haar vader’s bewind en heeft geaccepteerd dat
haar vader tijdens de huwelijksplechtigheid niet aanwezig zal zijn. Daarmee
komt ze tegemoet aan Willem Alexander en aan de aard van het nederlandse volk
dat democratie en vrijheid boven alles stelt. Deze rebelse houding tégen
onderdrukking en vóór tolerantie vinden we terug in het Oranjehuis, dat zijn
oorsprong vindt in de rebellie tegen de spaanse overheersing.
Willem Alexander heeft een eerste stap gezet in zijn eigen
‘koningschap’ door duidelijk voor Maxima te kiezen, al of niet tegen de wil van
zijn moeder, de regering of het volk. Hij was eventueel bereid zijn koningsrol
te laten schieten om met haar te trouwen. Haar vader’s rol in het bewind van
Argentinie leek in eerste instantie een belangrijke hindernis op te werpen,
maaar vooral door het tactisch handelen van ‘vader’ Kok kon deze stap genomen
worden.
De tijd moet uitwijzen of dit gebaar van loyaliteit jegens elkaar
ook blijvend is, of dat Maxima terug zal verlangen naar het land van haar
vader, of Willem Alexander naar de hand van zijn moeder. In Groot Brittanie
hebben we gezien hoe het gebrek aan een echte keuze het huwelijk tussen Diana
en Charles deed falen. Doordat Charles geen keuze maakte, en Diana liet vallen
voor zijn vroegere maitresse, verdween de ‘queen of hearts’ vroegtijdig van het
koninklijke toneel. In de koude oorlog tussen de emotioneel versteende koningin
en de emotioneel bewogen Diana liet de laatste uiteindelijk het leven.
Koning en koningin
Clinton zei ooit toen
hij president werd: “Jullie krijgen er twee voor de prijs van één’, daarmee
doelend op zijn vrouw Hilary. Ik denk dat dit ook geldt voor Willem Alexander
en Maxima. Ze doet in geen enkel geval voor hem onder en ik denk dat juist de
kracht van het koningschap van Willem Alexander ligt in de gelijkwaardige
verbinding tusen hem en Maxima; Geen vrouw als onderdaan, zoals zo vaak in de
geschiedenis tussen man en vrouw het geval was, geen koningin als baas en de
man ondergeschikt, zoals we in de afgelopen generaties gezien hebben, maar een
gelijkwaardige verhouding tussen man en vrouw. De merkwaardige datum van hun
huwelijk, twee, twee, twee, lijkt dit te onderstrepen.
Het zou in dit licht passend zijn om Maxima de titel van koningin
te geven. In mythologisch opzicht doet het huwelijk van een koning met een
prinses wat incestueus aan; het roept een onevenwaardigheid op. Historisch
gezien zou de titel van prinses kloppen, maar in de huidige tijd lijkt een
gelijkwaardige titel veel passender. Daarmee ontstaat een geheel nieuw
voorbeeld van leiderschap en koningschap; een gezond beeld van
gelijkwaardigheid, wederzijds respect en een werkelijke verbinding tussen man
en vrouw.
Koningschap van passie
Willem Alexander zal een nieuw en eigen beeld van koningschap
moeten creeëren. Dat beeld zal voor een groot deel bepaald worden door zijn
relatie met Maxima. Hij mag de formele hoofdrol spelen, maar zij geeft de toon
aan.
Haar persoonlijkheid, haar charme en passie zullen van grote
invloed zijn op hun relatie en daarmee op heel Nederland. De horoscoop van Maxima
versterkt dit gegeven: Haar leven wordt sterk bepaald door de planeet Venus, de
liefdesplaneet. Voor Willem Alexander speelt deze planeet een grote rol op zijn
trouwdag. In de relatiehoroscoop speelt de passie een centrale rol. Wat nu al
opvalt aan de relatie tussen Willem Alexander en Maxima is de grote levenslust
die ze uitstralen. Nederlanders staan bekend als een nuchter en zuinig volk en
de manier waarop Maxima welkom wordt geheten in Nederland lijkt te zeggen dat
we snakken naar iets meer passie, levendigheid, spontaniteit en sensualiteit.
De meeste tijdschriften staan deze weken in het teken van de liefde en de
passie, en het symbool van de liefde, het hart, komen we overal tegen.
Het koningschap in Nederland heeft een symbolische funktie. Als
Willem Alexander en Maxima daar een invulling aan willen geven is het
belangrijk dat ze juist aan dit aspect van bezieling, hartstocht, gelijkheid
tussen man en vrouw, en de transpersoonlijkheid van hun leven veel aandacht
geven. Ze zijn de dragers van een collectief verhaal, net als de generaties
koningen en koninginnen voor hen. Ze kunnen daarmee een voorbeeld zijn, niet
door hun perfectie, maar door hun transparantie.
Waar Juliana stond voor menselijkheid en ‘doe maar gewoon’,
Beatrix voor zakelijkheid, kan het koningschap van Willem Alexander en Maxima
een koningschap van de passie worden.
(copyright
Ton van der Kroon, 2002)
Reacties