De weg van het hart
Over jongeren en initiatie
door Ton van der Kroon
"Carpe Diem. Pluk de dag. Make your lives extraordinary" fluistert Robin Williams als docent van een streng internaat tegen zijn leerlingen. De scene komt uit de film 'Dead Poets Society', en vertelt het verhaal van een excentrieke docent die de leerlingen iets anders vertelt dan 'traditie, moraal en discipline.'Maak iets van je leven. Kies wat je werkelijk wilt doen. Kies de weg van je hart. Excentriek misschien, maar hoeveel docenten hebben ons ooit die boodschap gegeven? En hoeveel van ons hebben uitendelijk echt gedaan wat hun hart hun ingaf?
Mythen
Over de weg van het hart wordt in alle tijden, tradities en religies gesproken. Vaak door middel van verhalen, sprookjes of mythen. Maar ook in bedrijfstrainingen komen we het thema tegenwoordig tegen onder titels als "Persoonlijk Leiderschap', 'Bezieling', 'Essentie' etc.
Verhalen en mythen zijn als het ware poorten naar de mythologische realiteit. Ze herinneren ons aan het belang om de weg van ons eigen hart te volgen, want hoe verleidelijk is het niet om ons aan te sluiten bij de massa, of te doen wat het meest voor de hand ligt: dat wat ouders, scholen of de maatschappij vaak van ons verlangen.
In sommige moderne films wordt de essentie van het verhaal uit de doeken gedaan: In de Titanic, Star Wars en Dead Poets Society gaan jonge mensen op pad om hun hart te volgen, tegen alle weerstand van maatschappij, ouders of eigen twijfels in. In deze zoektocht naar persoonlijk leiderschap worden ze vaak terzijde gestaan door een wijze mentor, zoals Yoda in de Star Wars Trilogie of docent Robin Williams in Dead Poets Society.
De weg van de held
In de indiaanse cultuur gingen jonge mannen op Vision Quest als onderdeel van hun persoonlijke zoektocht. Dat betekende dat ze een aantal dagen alleen in de natuur doorbrachten, vaak zonder voedsel, en wachtten totdat de Grote Geest tot hen sprak. Door het visioen wat ze kregen begrepen ze hun rol op aarde en waren ze klaar om hun taak te vervullen.
Ze werden daarbij bijgestaan door de ouderen van de stam en een mentor of medicijnman, die de jonge held begeleidde in het proces van volwassen worden. Het initiatieritueel gaf een blauwdruk van de levensfasen die de jongen te wachten stond. Hij moest het warme, veilige nest verlaten en loskomen van zijn familie of gezin: kortom, hij moest de wereld van zijn ouders loslaten, de wereld die hem beschermde, die hem voedde en vertroetelde. De tijd van kind-zijn was voorbij, en de tijd was gekomen zijn rol in het leven op zich te nemen. Daarbij werd de inwijdeling meestal een nieuwe naam gegeven, die te maken had met zijn of haar levensessentie.
Rituelen en initiatie
In onze tijd ontbreekt iedere vorm van initiatie. We hebben nog enkele roestige overblijfselen van initiatie in de vorm van studentenontgroeningen en tot voor kort de militaire dienstplicht: 'Het leger maakt een man van je.' Maar net zoals de meeste rituelen in onze maatschappij vlak en leeg zijn geworden, is ook hier de diepere waarde verloren gegaan. Het ritueel is een vorm zonder inhoud geworden. Van rituele momenten als het huwelijk, geboorte, doodgaan e.d. is vaak niet meer over dan een ceremonie waarin de uiterlijke strukturen en regels de boventoon voeren. Moore en Gilette stellen in hun boek 'King, Warrior, Magician, Lover': "Door rituelen en inwijding uit onze cultuur te verwijderen zijn we de mogelijkheden kwijtgeraakt waardoor zowel mannen als vrouwen hun eigen identiteit kunnen vinden op een diepe volwassen en levensbekrachtigende manier."
Jongeren die niet zijn ingewijd zullen zelf naar manieren zoeken om los te komen van hun ouders. Ze zullen zich afzetten, zich uitdossen op manieren die hun ouders verafschuwen en alles doen wat niet hoort in de ogen van hun ouders of van de maatschappij.
Grote groepen jongeren in deze tijd lijken vreemdelingen in hun eigen maatschappij. Ze zijn nooit opgenomen in de wereld van de ouderen, en zouden dat geeneens meer willen. Ze hebben hun eigen wereld gecreeërd; een wereld met eigen wetten en normen, een wereld die los staat van de gemeenschap.
Het gemis aan mentoren
Er lijkt in deze tijd een gebrek aan mentoren of initiatoren. Ouderen die verantwoordelijkheid willen dragen voor een jongere generatie, die jongeren belangeloos een helpende hand toesteken, ze begeleidden, ze wijzen op de valkuilen in het leven en ze niet laten vallen als ze fouten begaan.
We hebben geluk als we in onze jeugd een sportcoach, een leraar of een baas treffen die iets van die mentorkwaliteit bezit en ons houvast geeft. Die ons inwijdt in de kennis en kunde van zijn vak maar belangrijker nog in de geheimen van het leven: Hoe ga je om met macht en onmacht, Hoe kun je jezelf in de wereld zetten? hoe ga je relaties aan, zonder jezelf te verliezen; Hoe ga je om met je agressie of onvermogen? Hoe kun je je fouten onder ogen zien zonder je eigenwaarde te verliezen? Hoe ga je om met conflicten? Allemaal vragen die we op ons levenspad tegenkomen en waar we een antwoord op zullen moeten vinden.
In de Star Wars trilogie is het de kleine dwerg Yoda die de jonge Luke Skywalker leert om een spiritueel krijger te worden, een Yedi. Echt krijgerschap is durven luisteren naar je hart, en vandaaruit durven optreden. "Use the Force" onderwijst Yoda zijn leerling. "The Force' is een spirituele kracht die de held helpt om het kwaad te overwinnen.
In de boeken van Carlos Castaneda is het de Jaqui-indiaan Don Juan die Castaneda inwijdt in de onzichtbare krachten van het bestaan. Don Juan is een shamaan die de wetten van de natuur kent en ze beheerst. Hij leert Castaneda om te luisteren naar de signalen van het onderbewuste die zich vaak in de wereld om hem heen manifesteren in de vorm van een dier of een situatie die hem een bepaalde les wil leren. Samen met zijn meester trekt Castaneda regelmatig de woestijnachtige natuur van Arizona in om nieuwe lessen te leren.
Koningschap
Een goede mentor heeft de kwaliteit van een koning: hij zegent jongeren en geeft ze de plek die hen toekomt. Hij herkent wie ze in in werkelijkheid zijn. Zo weet Merlijn, de wijze tovenaar, dat de jonge Arthur de ware koning is en hij helpt hem zijn plek op de troon in te nemen. Door het zwaard uit de steen te trekken toont Arthur zijn koningschap.
Dit mythische gegeven speelt zich in iedereen af; iedere jongere is op zoek naar zijn koning- of koninginneschap. In de mythologie staat de figuur van de koning symbool voor leiding nemen vanuit het hart. Met andere woorden: iedere jongere is op zoek naar innerlijk leiderschap en heeft de behoeft om de weg van het hart te volgen: te doen wat ze diep in hun hart verlangen en om hun werkelijke plek in te nemen.
De uitdaging
"Geen enkel werk is meer van belang dan de taak van ouderen om uit te reiken naar jongeren en een mentorrol te vervullen voor jonge mannen en vrouwen" zegt Carolyn Baker, evenals mythologiemeesters Robert Bly en Joseph Campbell. In een tijd waarin de criminaliteit onder jongeren schrikbarend stijgt, evenals het zelfmoord percentage - vooral onder jongens - , ligt er een uitdaging voor ouderen om weer invulling te geven aan het oude principe van mentorschap. Niet door jongeren de les te lezen, maar door ze de ruimte te geven om zichzelf te vinden. Daarmee maken we niet alleen voor hen, maar ook voor onszelf en de maatschappij, de weg vrij om het meest essentiele in het leven te beoefenen: De Weg van het Hart.
Ton van der Kroon is auteur van het boek de "Terugkeer van de koning', het boek voor mannen over liefde, lust en leiderschap'.
